Hiçbir gazeteci ‘akil insan komisyonu’na girmemeli

“Çözüm süreci” çerçevesinde bir “akil adamlar”, daha doğru deyişle “akil insanlar” komisyonu oluşturulması gündemde.

Gün geçmedi ki bu konu şu veya bu biçimde ele alınmasın. Öyle bir boyuta gelindi ki, basının bir bölümü, asli süreç haberlerine ayrılan yerden daha fazlasını bu buna ayırdı.

Magazinleşme noktasına kadar gelindi, denebilir.

Oysa henüz komisyonun görev tarifi net değil, neyin amaçlandığı konusu aydınlanmadı.

Bir okurdan telefon aldım, “Size sormam lazım” diye girdi lafa. “Bana göre gazetecilerin görev alacağı veya almayacağı roller bellidir. Bence böyle aktif siyasi rollere girmemeleri doğru olur. Bakıyorum kimse bunu tartışmıyor, herkes hevesli, keşke beni de alsalar havasında. Tuhaf buluyorum. Ne dersiniz?”

Evet, soru çok önemli:

Gazeteci, “çatışma çözümü“ amaçlı böylesi bir “akil insanlar komisyonu”nda yer almalı mı, almamalı mı?

Meslektaşlar arasında kaç zaman geçmesine rağmen ilgilenen de yok. Oysa, mesleğimizin her bir boyutunu tartıştığımız bu dönemde sorulacak önemli bir soru da bu.

Konuyu farklı ülkelerdeki ombudsmanlara da sordum.

Kenya’nın köklü Nairobi Star gazetesinin okur editörü Karen Rothmeyer’e göre cevap hayır. “İlginçtir ki sizdeki süreçte kendi servisini hazırda tutan gazeteciler var, ama başkalarının rolleriyle özdeşleşmeyi sorgulamıyorlar” diyor. Ekliyor: “Aslında faal gazeteciler komisyona katılmamalı, ama emekli olanlar? Belki. Ben öyle olsaydım bile iki defa düşünürdüm. Bu açıdan, cevabı zor.

”ABD’nin Delaware eyalet gazetesi Morning News and Evening Journal’in eski ombudsmanı Harry F Themal’in cevabı net: “Hayır. Gazeteci yorumlar, analiz eder; siyasi hareketin parçası olamaz.”

Karşı tavırda olanlar da var. Yılların çözülmeyen ihtilafının merkez üssü Kıbrıs’ın saygın gazetesi Yeni Düzen’in okur temsilcisi Prof Süleyman İrvan, “evet, katılmalılar” diyor:

“(Bu) gazeteciliğin rolünü tanımlama açısından önemli bir sorudur. Soruya cevap kanatimce Türkiye Gazeteciler Cemiyeti’nin ilan ettiği ‘Hak ve Sorumluluk Bildirgesi’nde yer almaktadır. Bildirgenin görevleri saydığı bölümün 3. maddesi, gazetecinin, ‘başta barış, demokrasi ve insan hakları olmak üzere, insanlığın evrensel değerlerini..’ savunması gerektiğini belirtmektedir. Benim bundan anladığım, barış, demokrasi ve insan hakları konularında gazetecinin gözlemci rolünün ötesinde bir rol üstelenebileceği, barış girişimlerine, evrensel gazetecilik ilkelerini de gözeterek, aktif biçimde destek olabileceğidir. Kişisel görüşüm de gazetecinin bu konularda taraf olduğu ve olması gerektiği yönündedir. Dolayısıyla gazetecilerin ‘akil insanlar’ komitesi içinde yer almalarında mesleki bir sakınca görmüyorum. Ayrıca, bir akademisyen olarak desteklediğim barış gazeteciliği anlayışı da gazetecilerin barışçı çözüm girişimlerine katkıda bulunmalarını gerektirmektedir. Üstelik, bu komitede gazetecilerin yer almaları halinde, sürecin saydam biçimde işleyeceğini de hesaba katmak gerekir.”

Ben, pek umudum olmamakla birlikte, gazetecilerin bu komisyonlardan uzak durması gerektiği kanısındayım.

Şu nedenlerle:

  • Gazetecinin görev tarifi, gazetecilik sınırları içindedir. Gazeteci, görevi gereği haber veya yorum için izlediği kişi, kurum, olgu ve süreçlerin dışında kalabildiği ölçüde, yaptığı iş açısından halk önünde inandırıcı olur. Ne amaçla olursa olsun, arabuluculuk, barış aktivizmi, savaş veya çözümsüzlük eylemciliği, “akil insan komisyonu” üyeliği, inandırıcılık açısından sorunlar yaratmıştır, yaratır.
  • Tabii, “gazeteci”den ne anladığımız önemli. Editörler ve muhabirler farklı, köşe yazarları ve kanaat önderleri farklı konumda. Süreçte de hep sonuncuların adı geçiyor. Onlardan konuşuyoruz.
  • Köşe yazarı “akil insan” komisyon üyesi olmalı mı? Hayır. Birincisi, bu belli bir mesaisi olan bir iş olarak tasarlanmış görünüyor. Sadece gözlem amaçlı ise, zaten Kürt sorununun gözlemciliği ve analistliği, 30 yıldır köşe yazarlarının iş alanı. İkincisi, bu konuda köşe yazarları zaten yıllardır birer akil insan gibi siyasi tartışmalara yön ve katkı verdiler. Vermeye de devam edecekler. Süreci yönetenlerin köşelerinden yararlanmaları yeterlidir.
  • Süreç, belli bir mutabakat sağlamak amacıyla, farklı siyasi temsilcileri (muhalefet de dahil) de kapsayıcı olmazsa, gazetecinin komsiyondaki yeri, tercihi sorgulanır olacaktır.
  • Kaldı ki, arkasındaki halk gücü ne olursa olsun, ne süreci olursa olsun, gazeteci ve köşe yazarının işi bağımsız bir konumdan, eleştirel aklı hiç elden bırakmadan, dış etkilere kapılmadan, “dışarıdan” doğru, dürüst, dengeli, çok sesliliğe imkan tanıyan bir mesleki rolün sınırları içindedir. Aksi halde toplumu sağlıklı bilgilendirmede aksamalar yaşanır.

Mesleğine saygılı olan her köşe yazarının “akil insan komisyonu” üyeliğine uzak durmasında sayısız fayda var. Başbakan Erdoğan’ın da bu konuda bazı tereddütleri olduğunu anlıyorum. Ama bir teklif geldiğinde gazetecilik adına reddedecek kişi sayısının çok az olacağını sanıyorum.

Başbakan, medya mensuplarını böyle bir komisyonun dışında tutmalı; akademi, medya, STK ve sanat camiasından toplum aktörlerine yer vermelidir.

Böyle karar alırsa medyayı asli rolüyle başbaşa bırakır, mesleğimize büyük iyilik etmiş olur.

Yoksa muhteris ve heveskarlar nedeniyle bu komisyon sürecin kendisinden daha önemli hale gelir, zarar verebilir.

Bu konuda benzer görüşleri farklı örnekler üzerinden anlatarak savunan bir ombudsman yazısı da Belma Akçura’dan geldi bugün. Tıklamanızı öneririm. 

 

Advertisements

About yavuzbaydar

Yavuz Baydar has been an award-winning Turkish journalist, whose professional activity spans nearly four decades. In December 2013, Baydar co-founded the independent media platform, P24, Punto24, to monitor the media sector of Turkey, as well as organizing surveys, and training workshops. Baydar wrote opinion columns, in Turkish, liberal daily Ozgur Dusunce and news site Haberdar, and in English, daily Today's Zaman, on domestic and foreign policy issues related to Turkey, and media matters, until all had to cease publications due to growing political oppression. Currently, he writes regular chronicles for Die Süddeutsche Zeitung, and opinion columns for the Arab Weekly, as well as analysis for Index on Censorship. Baydar blogs with the Huffington Post, sharing his his analysis and views on Turkish politics, the Middle East, Balkans, Europe, U.S-Turkish relations, human rights, free speech, press freedom, history, etc. His opinion articles appeared at the New York Times, the Guardian, El Pais, Svenska Dagbladet, and Al Jazeera English online. Turkey’s first news ombudsman, beginning at Milliyet daily in 1999, Baydar worked in the same role as reader representative until 2014. His work included reader complaints with content, and commentary on media ethics. Working in a tough professional climate had its costs: he was twice forced to leave his job, after his self-critical columns on journalistic flaws and fabricated news stories. Baydar worked as producer and news presenter in Swedish Radio &TV Corp. (SR) Stockholm, Sweden between 1979-1991; as correspondent for Scandinavia and Baltics for Turkish daily Cumhuriyet between 1980-1992, and the BBC World Service, in early 1990's. Returning to Turkey in 1994, he worked as reporter and ediytor for various outlets in print, as well as hosting debate porogrammes in public and private TV channels. Baydar studied informatics, cybernetics and, later, had his journalism ediucatiob in the University of Stockholm. Baydar served as president of the U.S. based International Organizaton of News Ombudsmen (ONO) in 2003. He was a Knight-Wallace Fellow at University of Michigan in 2004. Baydar was given the Special Award of the European Press Prize (EPP), for 'excellence in journalism', along with the Guardian and Der Spiegel in 2014. He won the Umbria Journalism Award in March 2014 and Caravella/Mare Nostrum Prize in 2015; both in Italy. Baydar completed an extensive research on self-censorship, corruption in media, and growing threats over journalism in Turkey as a Shorenstein Fellow at the Kennedy School of Government at Harvard.
This entry was posted in Turkey. Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s